Erngup nukinganik nukissiorneq ineriartornermik sukkatsitsissaaq

Ukiuni 25-ni erngup nukinganik nukissiornermik iluatsitserujussuarnerup kingorna anguniakkat sukateqqinnissaannut piffissanngorpoq, nukissaq minguitsoq ineriartortitsinermi aalajangiisuulluinnarpoq. Unammilligassat imaannaanngitsut anigorneqassapput angujuminartunik inereritaqarumalluni.

All. Martin Poul Pedersen

Imermit nukissiornermit sarfaq atorluarneqassaaq, sarfap ingerlarnganik aaqqissuussat pitsaanerussapput kiisalu nukissiorfinnik piginnaaneqarnerusunik sanaartortoqassaaq – taakkua tamarmik ataatsimoortinneqarneranni nukissamik atuineq annermik isiginiarneqalissaaq.

Professor emeritut Arne Villumsen, siornatigut Sisimiuni Arktisk Center for Teknologiimi pisortaasimasoq aamma suliassaqarfimmi ukiorpassuarni immikkut ilisimasalittut atuussimasoq naapertorlugu, Kangerluarsunnguami erngup nukinganik nukissiorfiup ammaneqarnerata kingorna ukiut 25-t qaangiunneranni, nunatsinni nukissiornermik suliassaqarfiup siunissamut qulakkeerneqarneranut tamanna najoqqutassaanerarpaa.

Nukissiorfik oktoberip aallaqqaataani nalliuttorsiortussap, Kalaallit Nunaanni minguitsumik nukissiornissamut takorluugaq aallarnisarpaa. Maanna erngup nukinganik nukissiornerup sakkortusaavigineqarnissaa pisariaqartinneqarpoq, siunissami ineriartorneq qulakkeerneqassappat, immikkut ilisimasalik aamma Naalakkersuisut isumaqarput, taakkua Nukissiorfiit peqatigalugit nuna tamakkerlugu nukissiuuteqarneq pillugu pilersaarusiaq nutaaq atulersinniarlugu suliniummik ingerlatsisut.

Manna tikillugu inerniugallartoq ersarinnerusoq tassaagallarpoq, nuna tamakkerlugu sarfamut aamma imermut akigititat assigiissut. Taakkua saniatigut Inuussutissarsiornermut Nukissiuuteqarnermullu Naalakkersuisoqarfik Nukissiorfiit suleqatigalugit itisiliilluni misissuinernik ingerlatsipput, nunap immikkoortortaani najukkani ataasiakkaani piujuartitsilluni nukissiorneq naleqqunnerpaaq sorleq atorneqassanersoq paasiniarlugu – minnerunngitsumik qanoq atorneqassanersut taassumallu Kangerluarsunnguamut aamma Arne Villumsenimut uterteqqippaatigut:
– Kangerluarsunnguaq annertoorujussuarmik iluatsitsiffiuvoq, taanna oqarpoq.
– Taassuminnga sanaartortoqarmat eqqorluinnartumik iliuuseqartoqarpoq, aammami tassani pinngortitap pissusia atorluarneqarpoq. Sapusiamik imermik nukissiorfinni allani takuneqartartutut ittumik peqanngilarluunniit, tatsip naqqani putuliuinnarput, taavalu imeq pissusissamisoortumik ammut 279 meterinik nakkaalluni, taamaaliornikkut nukissarujussuaq pissarsiarineqarsinnaavoq. Oqartoqarsinnaagaluarpoq maanna ukiut 25-t qaangiunneranni piginnaasaq nungukkiartulersimassagaluartoq. Taamaattumillu aaqqiissutissanik allanik nassaartoqartariaqarluni.

Kissartumik imaarsaaterujussuaq
Naalakkersuisut 2030-mut anguniagaanni ima nipeqarpoq, pisortat nukissamik pilersuinerat sapinngisamik piujuaannartitsinermik aallaavilinnit pissarsiarineqassasoq. Ullumikkut erngup nukinganit nukissiornermit sarfamik pilersuinerup annerpaartaa pissarsiarineqartarpoq, taamaattoq sarfap atorneqartup qaffakkiartornera aamma pissutsit nunap sananeqaataanut tunngasut pissutaallutik, sarfap aqqutaanik pitsaasunik suliaqarnissap ajornartorsiortitsinerata kinguneranik, nunanit allanit uuliamik tikisitsisarneq suli pingaaruteqarpallaaqaaq.

Taamaattumik Naalakkersuisoqarfimmit tikkuarneqarpoq, nukissiornermik suliassaqarfimmik nutarterineq erngup nukinganik nukissiorneq annermik aqqutigalugu pissasoq. Taava apeqqutaalerpoq, tamanna qanoq ingerlanneqassanersoq.
– Tassunga aqqutissat assigiinngitsut ingerlanneqarsinnaapput. Erngup nukinganik nukissiorfiit allilerneqarnerat periarfissaavoq, taakkuali aningaasaliinerussapput annertuut. Kisianni aamma sarfaq torrannerusumik atorneqarsinnaavoq, tassanilu pineqarpoq kissartumik imaarsaaterujussuaq, Arne Villumsen oqarpoq.
– Kissartumik imaarsaatit Kalaallit Nunaanni qangali ilisimaneqarput, taamaattut illunik kiassaanermi atorneqartaramik, taakkualu tunngavittut teknologiiat uani pineqarpoq, kisianni kissartumik imaarsaaterujussuit pineqartut angisoorujussuupput ungasianit imermik kiassarnermik pilersitsivinnik unammillersinnaallutik, taanna oqarpoq tikkuaalluni, kissartumik imaarsaatit teknologiiannut atatillugu, assersuutigalugu kangerluarsunnguup allilerneqarneranut aningaasassat ilaannik ileqqaarfiussasut.

Immikkut ilisimasallit aamma politikerit isumaqatigiissutigaat, nukissiornermik suliassaqarfimmut aningaasaliisoqassasoq, aamma Arne Villumsenimit erseqqissaatigineqarpoq aqqutissat pitsaanerusut pisariaqartinneqartut. Ullutsinni nukissiornermik pilersuinermi najukkat assigiinngitsut akornanni attaveqatigiinnik peqanngilaq, taamaattumik ataasiakkaat namminneq attaveqaatitik atorlugit ingerlatsinerat nalinginnaaneruvoq. Tassa najukkami ataatsimi isumassarsiatsialak allamut nuunneqaannarsinnaanngilaq. Tamassuma aamma nassataraa, piujuaannartitsinermit nukissiorneq sumiiffimmut ataatsimut pilersuinermut ilanngutsiinnarneqarsinnaanngitsoq, pilersuinerup isumannaallisarneqarneranik naapeqatigiissutigisariaqakkamik isumaqatigiissuteqaqqaarani.
– Tassunga inerniliussassaq tulluartoq tassaavoq atassuteqaatinik ataatsimoorussanik pilersitsinissaq, illoqarfiit nunaqarfiillu akornanni pitsaanerusumik ataqatigiissitsisinnaasumik, Arne Villumsen nassuiaavoq, aammali erseqqissaatigalugu oqaatigiinnarlugu ajornannginnerusoq akininnerullunilu – suliarineranit.

Atukkat annikillisinneqarnerat
Nukissiornermut suliassaqarfimmut tunngatillugu pingaarutilittut isiginiarneqartariaqartoq alla tassaavoq, atukkat annikillisinneqarnerat, tassungami aamma periarfissaqaqaaq
– Qanganisarpaluttumik eqqarsariartaaseqarlunga eqqoriaassaguma, oqartariaqarpunga nukissamik atuineq ullumikkut atukkat pingajorarterutaannik annikillisinneqarsinnaasoq, Arne Villumsen oqarpoq.

Taassuma tunngavilersuinermini Sisimiuni illumik nukissamik atuinikitsumik pilersitsinermit misilittakkani aallaavigai, aamma erseqqissaatigalugu, Kalaallit Nunaanni illuutit amerlavallaarujussuartut naammanngitsumik ussissarneqarsimanerat. Suliassaqarfik tamanna sanaartornermik ingerlatsisut suliarisariaqarpaat, taamaattumik sanaartornermik suliallit nutaanik saqqummiusseqqullugit ilaaquneqartariaqarput – aamma ussissaaneq pillugu nutaamik isiginninniarneq taamatullu illut nukissamik atuinikinnerusussatut pitsanngorsarneqarnerat sanaartornermut pitsaasumik sunniuteqassammata.
– Nukissiorneq eqqartorneqartillugu amerlasuut isumaqartarput suliniutit angisoorsuit anguneqarsinnaanngingajattut pineqartartut, kisianni tunngaviatigut kikkulluunniit angerlarsimaffitsik aallartiffigisinnaavaat. Nammineq illugisap qanoq kissartiginerata assilineqarneranik pisineq akisuallaanngilaq, assit taamaattut kiaap aniaffii ersersittarpaat. Najukkani sanasut taamaattunik suliaqarsinnaapput, Arne Villumsen oqarpoq.

PAASISSUTISSAT
Imermik nukissiorneq ukiunik 25-nngortorsiorluni nalliuttorsiortoq

Ulloq oktoberip aallaqqaataa 2018, Kangerluarsunnguami erngup nukinganik nukissiorfiup atorneqalerneranit ukiut 25-nngorput. Tamatuma kingorna erngup nukinganik nukissiorfiup Nuummi innuttaasut sarfamik kiassarnermillu pilersorpai. Ullumikkut Kalaallit Nunaanni erngup nukinganik nukissiorfiit tallimaapput, taakkua illoqarfinnik arfinilinnik pilersuisuupput. Anguniarneqarpoq puijuaannartitsilluni nukissiorneq – ilaatigut immap sarfaa, seqerngup qinngorneri anorimillu nukissiornerit – periarfissaqarfiusuni tamaginni 2030-mi atorneqalersimassasut.

Taamaattumik misissuinernik ingerlatsisoqarpoq, qanoq iliorluni nukissiornermik suliassaqarfik inerisarneqassasoq paasiniarlugu. Tassunga ilanngullugit illoqarfiit erngup nukinganik nukissiuutinik peqareersut alliliivineqarnissaannut tunngasut, maannamut erngup nukinganik nukissiuutit sarfamik kiassarnermillu tamakkiisumik pilersuisinnaanngitsuni (ass. Sisimiut, Qaqortoq, Narsaq aamma Nuuk).

Taamaattoq piffissami matumani erngup nukinganik nukissiorfeqarsinnaasutut periarfissaqarnerit qulit suli atorneqanngillat. Tassunga pissutaavoq, najugaqarfinnit ungasippallaartumik inissisimanerat, illoqarfiillu qanittumi inissisimasut pisariaqartitaat annertuallanngimmata sanaartornermik aningaasartuutit matussusernissaannut akilersinnaagatik. Taakkununnga pissutsit allanngorsinnaapput suliffeqarfiit erngup nukinganik pilersuilersinnaasut eqqaanni pilersinneqartalerpata.

Unammilligassat ilagaat suliffeqarfiit nutaat sumi inissinneqarsinnaanersut siumut ilisimaneqarsinnaannginnera, tassa inuussutissarsiornermit pissarsiassat nukissiornermi aaqqiissutit sorliit naapertuunnerpaajunissaannut annertoorujussuarmik sunniuteqarput.

Oktoberip aallaqqaataa tikillugu Naalakkersuisut aamma Nukissiorfiit erngup nukinganik nukissiornerup ukiuni 25-nngortorsiorluni nalliuttorsiutigineqarneranik ingerlatsipput, septemberillu 30-ani nal. 14, Inuussutissarsiornermut Nukissiuuteqarnermullu Naalakkersuisoq Aqqalu Jerimiassen, Nuummi Katersortarfimmi ukiuni 25-ni nalliussinermut aggersaavoq.

 

KILDE: AG, Inuussutissarsiornermut tunngasoq sammisaq sap.ak. 39, 2018